بازی بویایی فرصتی برای استفاده از رفتار طبیعی جست‌وجو است و می‌تواند بخشی از غنی‌سازی روزانهٔ سگ باشد. برای شروع به ابزار حرفه‌ای نیاز ندارید؛ خوراکی مناسب، چند ظرف ایمن و مکانی آرام کافی است. در تمام بازی‌ها سگ باید بتواند آزادانه بو بکشد و موفق شود، نه اینکه با دشواری زیاد ناامید شود.
۱. پخش خوراکی روی زمین
چند تکهٔ کوچک از سهم خوراک روزانه را در محدودهٔ تمیز و قابل دید پخش کنید و با نشانهٔ «بگرد» اجازهٔ جست‌وجو بدهید. وقتی این مرحله آسان شد، تکه‌ها را کمی دورتر و پشت پایهٔ صندلی قرار دهید. استفاده از سهم غذای روزانه مانع زیاده‌روی در خوراکی می‌شود.
۲. حولهٔ تاخورده
خوراکی‌ها را میان تاهای یک حولهٔ تمیز و بدون نخ آزاد بگذارید. در شروع حوله را شل تا کنید تا سگ سریع موفق شود. اگر سگ پارچه را می‌جود یا می‌بلعد، این بازی مناسب او نیست و باید از ظرف ایمن دیگری استفاده کنید.
۳. جعبه‌های کاغذی و ۴. لیوان‌های وارونه
چند جعبهٔ بدون منگنه و چسب قابل بلعیدن بچینید و خوراکی را در یکی بگذارید. در بازی دیگر، خوراکی را زیر یک لیوان سبک قرار دهید و ابتدا فقط یک انتخاب ارائه کنید. هدف پیدا کردن بو است؛ ظرف‌ها را طوری نگذارید که سگ با پنجه یا دندان آسیب ببیند.
۵. مسیر بوی کوتاه
چند خوراکی را با فاصله‌های کم روی یک مسیر ساده بگذارید که به جایزهٔ نهایی برسد. با کاهش تعداد نشانه‌ها یا تغییر اتاق، سختی را آرام زیاد کنید. اگر سگ رشتهٔ بو را گم کرد، به او نشان ندهید که اشتباه کرده؛ چند نشانهٔ آسان اضافه کنید. تمرین را با موفقیت کوتاه تمام کنید.
یک هفته بازی بویایی بدون تکرار خسته‌کننده
روز اول خوراکی‌های قابل دید را روی زمین پخش کنید. روز دوم یکی از آن‌ها را پشت وسیله‌ای ساده بگذارید. روز سوم از دو جعبهٔ باز استفاده کنید. روز چهارم یک لیوان وارونهٔ سبک را معرفی کنید. روز پنجم مسیر بوی کوتاه در همان اتاق بسازید. روز ششم، بازی محبوب سگ را در اتاق دیگری و با سطح آسان‌تر تکرار کنید. روز هفتم می‌توانید استراحت بدهید یا یک نسخهٔ سادهٔ بازی قبلی را انجام دهید. این برنامه فقط نمونه است؛ علاقه و توان همان سگ تعیین می‌کند کجا بمانید یا کدام بازی را کنار بگذارید.
برای جلوگیری از پرخوری، قبل از شروع مقدار خوراکی بازی را از سهم روزانه جدا کنید. قطعه‌های کوچک کمک می‌کنند دفعات پیدا کردن بیشتر باشد بدون اینکه مقدار غذا زیاد شود. بعد از بازی، ظرف‌ها و تکه‌های باقی‌مانده را جمع کنید. اگر سگ دیرتر به سراغ محل‌های قبلی برمی‌گردد، مطمئن شوید خوراکی مانده و فاسدشدنی در گوشهٔ خانه پنهان نمانده است.
وقتی سگ فقط با چشم می‌گردد یا جعبه‌ها را پاره می‌کند
در مرحلهٔ آسان، دیدن جایزه مشکلی ندارد؛ سگ هنوز دارد قانون بازی را می‌آموزد. برای تشویق استفاده از بینی، خوراکی را زیر لبهٔ جعبهٔ باز یا پشت مانع کوتاه بگذارید، نه در محفظهٔ بسته. بگذارید بو به او سرنخ بدهد. اگر بی‌درنگ جعبه را پاره می‌کند، ممکن است خوراکی سخت در دسترس باشد یا خود پاره کردن برایش جذاب شده باشد. وسیلهٔ محکم‌تر و سطح ساده‌تر انتخاب کنید و رفتار جست‌وجوی آرام را پاداش دهید.
برای سگی که چیزهای غیرخوراکی را می‌بلعد، بازی با مقوا و حوله مناسب نیست. از ظرف ایمن و نظارت نزدیک استفاده کنید یا از مربی برای طراحی غنی‌سازی جایگزین کمک بخواهید. بازی بویایی قرار است ایمن و خوشایند باشد؛ اگر به کشمکش بر سر وسیله یا خطر بلعیدن تبدیل شود، باید شکلش تغییر کند.
بازی بویایی برای چه سگی مناسب است؟
سگ‌ها برای شناخت محیط بیش از ما به بینی خود تکیه می‌کنند. به همین خاطر، پیدا کردن چند تکه خوراکی میان جعبه‌ها یا دنبال کردن یک مسیر بوی کوتاه می‌تواند فعالیتی جذاب باشد، حتی وقتی فرصت پیاده‌روی طولانی ندارید. توله، سگ بزرگسال یا سگ مسن می‌توانند نسخهٔ متناسب با توان خود را انجام دهند. سرعت پیدا کردن جایزه مهم نیست؛ فرصت جست‌وجوی آرام و موفق اهمیت دارد. اگر سگ مشکل حرکتی دارد، ظرف‌ها را در ارتفاع و فاصلهٔ راحت بگذارید.
این بازی قرار نیست جای خواب، پیاده‌روی یا معاشرت مناسب را بگیرد. آن را یکی از بخش‌های برنامهٔ روزانه بدانید. می‌توانید بخشی از سهم غذای معمول سگ را برای بازی نگه دارید تا خوراکی اضافی زیادی مصرف نشود. برای سگ‌هایی که رژیم درمانی دارند، دربارهٔ نوع و مقدار خوراکی با دامپزشک هماهنگ کنید. اگر چند سگ دارید، بازی را جداگانه اجرا کنید تا رقابت بر سر غذا ایجاد نشود.
از بازی آسان شروع کنید تا سگ قانون را بفهمد
در جلسهٔ اول، سه تکه خوراکی را جلوی چشم سگ روی زمین تمیز بگذارید و با کلمه‌ای مثل «بگرد» اجازه بدهید پیدا کند. وقتی این کار را فهمید، خوراکی‌ها را کمی دورتر قرار دهید؛ سپس یکی را پشت پایهٔ صندلی یا داخل جعبهٔ باز بگذارید. اگر از همان ابتدا همهٔ جایزه‌ها را در محل‌های دشوار پنهان کنید، ممکن است سگ نداند از او چه می‌خواهید و بازی را رها کند. با یک موفقیت کوچک، اعتماد به ادامهٔ جست‌وجو بیشتر می‌شود.
لازم نیست دائم جای درست را با انگشت نشان دهید. چند لحظه به سگ فرصت بدهید با بینی خود راه را پیدا کند. اگر مدت زیادی سردرگم ماند، به جای حل کردن کامل مسئله، بازی را آسان کنید: در جعبه را بازتر بگذارید، ظرف را نزدیک‌تر کنید یا تکه‌ای خوراکی در مسیر بگذارید. از رفتار سگ یاد بگیرید؛ بعضی‌ها برای شروع به جایزهٔ خوش‌بوتر و بعضی‌ها به محیط آرام‌تر نیاز دارند.
چطور بازی‌ها را متنوع اما ایمن نگه داریم؟
یک روز از جعبه‌های مقوایی تمیز استفاده کنید، روز دیگر چند لیوان سبک وارونه بچینید و روز بعد مسیر بوی کوتاه بسازید. ظرف‌ها باید بدون لبهٔ تیز، منگنه یا قطعهٔ قابل بلعیدن باشند. اگر سگ تمایل دارد مقوا، پارچه یا لیوان را بخورد، از آن وسیله استفاده نکنید و بازی را زیر نظارت مستقیم ادامه دهید. خوراکی را جایی نگذارید که برای رسیدن به آن مجبور شود روی مبل بلند بپرد یا وسیله‌ای را بشکند.
برای افزایش سختی، فقط یکی از سه عامل را تغییر دهید: تعداد جایزه‌ها، میزان پنهان بودن یا اندازهٔ فضای جست‌وجو. از اتاق کوچک به کل خانه پریدن می‌تواند بیش از حد سخت باشد. وقتی سگ یک بازی را خوب یاد گرفت، آن را با مکان تازه و سطح آسان‌تر شروع کنید؛ بوی کف، وسایل و رفت‌وآمد خانه‌های مختلف تجربهٔ یکسانی نمی‌سازد.
نشانه‌های توقف و پایان خوب تمرین
بعضی سگ‌ها بعد از چند دقیقه جست‌وجو، هنوز مشتاق‌اند و بعضی زود خسته می‌شوند. به نشانه‌های رفتاری نگاه کنید: آیا با تمرکز بو می‌کشد و پس از پیدا کردن خوراکی دوباره دنبال بازی است، یا از اتاق دور می‌شود و دیگر انگیزه ندارد؟ پایان دادن پس از یک موفقیت آسان بهتر از طولانی کردن بازی تا مرحلهٔ ناکامی است. اگر سگ به‌جای جست‌وجو ظرف‌ها را با عصبانیت پرت می‌کند، بازی را ساده‌تر کنید.
یک یادداشت کوتاه از بازی‌های محبوب سگتان داشته باشید. شاید مسیر بو را دوست دارد اما حوله را می‌جود؛ در این صورت لازم نیست همهٔ بازی‌ها را به او یاد دهید. غنی‌سازی خوب، متناسب با همان سگ است. اگر در حین بازی سرفه، خفگی، استفراغ یا نشانهٔ درد دیدید، بلافاصله بازی را متوقف و وضعیت را بررسی کنید.
جدول خلاصهٔ تمرین
| بازی | سطح شروع |
|---|---|
| خوراکی روی زمین | بسیار آسان |
| حولهٔ شل | آسان |
| جعبه یا لیوان | متوسط |
| مسیر بو | متوسط تا پیشرفته |
اشتباه‌های رایج و نکتهٔ ایمنی
به‌کاربردن ظروف شکستنی، خوراکی زیاد، بازی بدون نظارت و پنهان‌کردن جایزه در نقطهٔ غیرقابل دسترس تجربهٔ خوبی نمی‌سازد. هنگام رقابت چند سگ، بازی را جداگانه انجام دهید.
جمع‌بندی
برای یک بازی بویایی خوب به تجهیزات گران‌قیمت نیاز ندارید. چند تکه خوراکی مناسب، ظرف ایمن و فرصت جست‌وجوی آرام کافی است. بازی را چنان آسان شروع کنید که سگ سریع قانونش را بفهمد و بعد فقط یک درجه سخت‌ترش کنید. به ترجیح‌های همان سگ توجه کنید؛ شاید جعبه را دوست دارد و حوله را نه. بازی موفق قرار است کنجکاوی را زنده نگه دارد، نه سگ را خسته یا ناکام کند. همیشه ایمنی وسیله، مقدار خوراکی و نظارت را در نظر بگیرید.
پرسش‌های متداول
بازی بویایی جای پیاده‌روی را می‌گیرد؟
این بازی مکمل فعالیت بدنی و استراحت است، نه جایگزین همیشگی آن.
از چه خوراکی استفاده کنم؟
خوراکی ایمن و مناسب رژیم سگ را در قطعات کوچک انتخاب کنید؛ در صورت محدودیت غذایی با دامپزشک هماهنگ کنید.
برای ادامهٔ یادگیری
برای انتخاب برنامهٔ متناسب با سگ خود، این راهنماهای مرتبط را ببینید:
راهنمای آموزش سگ،
دوره‌های آموزشی.
در انتخاب روش تمرین، بیانیهٔ انجمن رفتارشناسی دامپزشکی دربارهٔ آموزش انسانی و پاداش‌محور نیز منبع تکمیلی است.
این مطلب آموزشی عمومی است و جای ارزیابی فردی دامپزشک یا رفتاردرمانگر را نمی‌گیرد.
